Freight Rate Forecast 2026: Vì sao giá cước vận tải biển giảm và doanh nghiệp nên làm gì?

1. Tổng quan thị trường vận tải biển năm 2026

Sau giai đoạn giá cước vận tải biển tăng kỷ lục trong năm 2021–2022, thị trường vận tải container toàn cầu năm 2026 đã đảo chiều hoàn toàn. Giá cước trên nhiều tuyến vận tải chính đã giảm hơn 70% so với mức đỉnh, thậm chí một số tuyến đã thấp hơn cả giai đoạn trước đại dịch.

Nguyên nhân chính của sự thay đổi này đến từ sự mất cân bằng giữa cung và cầu vận tải. Trong giai đoạn giá cước tăng cao trước đây, các hãng tàu đã đặt đóng một số lượng lớn tàu container mới. Khi các tàu này được bàn giao trong giai đoạn 2024–2026, tổng công suất đội tàu tăng mạnh trong khi nhu cầu vận chuyển toàn cầu không tăng tương ứng. Điều này tạo ra tình trạng dư thừa công suất vận tải trên toàn cầu.

Bên cạnh đó, nhu cầu nhập khẩu tại Mỹ và châu Âu suy giảm do lạm phát, lãi suất cao và xu hướng người tiêu dùng giảm chi tiêu hàng hóa. Ngoài ra, xu hướng chuyển dịch sản xuất sang các khu vực gần thị trường tiêu thụ (nearshoring) cũng làm giảm khối lượng vận chuyển đường dài từ châu Á sang Mỹ và châu Âu.

Một điểm đáng chú ý khác trong năm 2026 là đợt tăng hàng trước Tết Nguyên đán tại Trung Quốc (Pre-Chinese New Year surge) đã không diễn ra mạnh như các năm trước. Điều này cho thấy nhu cầu vận tải container không chỉ giảm theo chu kỳ mà đang có sự thay đổi về cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

2. Phân tích nguyên nhân giá cước vận tải giảm

(1) Dư thừa tàu container toàn cầu

Nguyên nhân lớn nhất khiến giá cước vận tải biển giảm là tình trạng dư thừa tàu container. Trong giai đoạn 2020–2023, khi giá cước tăng cao, các hãng tàu đã đặt đóng hàng trăm tàu mới để tận dụng lợi nhuận cao từ thị trường. Khi các tàu này được bàn giao trong giai đoạn 2024–2026, tổng công suất vận tải tăng mạnh trong khi khối lượng hàng hóa không tăng tương ứng.

Trong ngành vận tải biển, chỉ cần công suất vận tải dư khoảng 5% đã có thể khiến giá cước giảm đáng kể. Tuy nhiên, trong năm 2026, mức dư thừa công suất trên nhiều tuyến vận tải chính đã vượt 10%, khiến các hãng tàu buộc phải giảm giá để lấp đầy tàu.

(2) Nhu cầu nhập khẩu từ Mỹ và châu Âu suy giảm

Nhu cầu tiêu dùng tại Mỹ và châu Âu giảm là yếu tố thứ hai khiến khối lượng vận chuyển container giảm. Người tiêu dùng tại các thị trường này đang chi tiêu ít hơn cho hàng hóa và chuyển sang chi tiêu cho dịch vụ như du lịch, giải trí và dịch vụ tài chính.

Ngoài ra, sự phát triển của thương mại điện tử xuyên biên giới cũng ảnh hưởng đến vận tải container. Nhiều nền tảng thương mại điện tử vận chuyển hàng trực tiếp bằng đường hàng không theo dạng kiện nhỏ thay vì vận chuyển container số lượng lớn bằng đường biển, làm giảm nhu cầu vận tải container.

(3) Tình hình địa chính trị ổn định hơn làm giảm phụ phí vận tải

Trong các giai đoạn có xung đột hoặc bất ổn địa chính trị, tàu biển có thể phải đi vòng hoặc chịu các phụ phí rủi ro chiến tranh, làm tăng giá cước vận tải. Khi tình hình ổn định hơn, các phụ phí này giảm hoặc biến mất, tuyến vận chuyển trở lại bình thường, thời gian vận chuyển ngắn hơn và công suất vận tải hiệu quả tăng lên, góp phần làm giá cước giảm.

Mặc dù giá cước giảm mạnh, nhưng giá cước vận tải biển không thể giảm xuống quá thấp do vẫn tồn tại các chi phí cấu trúc.

Thứ nhất là các quy định môi trường như thuế carbon và quy định giảm phát thải của ngành hàng hải. Các chi phí này có thể làm tăng chi phí vận tải thêm từ 150 đến 400 USD mỗi container.

Thứ hai, các hãng tàu áp dụng chiến lược hủy chuyến (blank sailing) để giảm công suất vận tải nhằm giữ giá cước không giảm quá sâu.

Thứ ba, rủi ro đình công cảng và tắc nghẽn cảng tại Mỹ và châu Âu có thể khiến giá cước tăng trở lại trong thời gian ngắn nếu xảy ra gián đoạn chuỗi cung ứng.

Những yếu tố này tạo ra một “mức sàn giá cước vận tải” trên thị trường.

3. Rủi ro và cơ hội cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu và FDI

Cơ hội khi giá cước vận tải giảm

Giá cước vận tải giảm tạo ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu tối ưu chi phí logistics. Doanh nghiệp có thể đàm phán lại giá vận chuyển với hãng tàu hoặc công ty logistics, chuyển một phần đơn hàng từ hợp đồng dài hạn sang giá cước thị trường (spot rate), hoặc ký hợp đồng dài hạn khi giá đang ở mức thấp.

Ngoài ra, doanh nghiệp có thể thay đổi phương thức vận chuyển từ hàng lẻ (LCL) sang container nguyên (FCL) bằng cách gom hàng trong thời gian dài hơn, tận dụng giá cước container thấp để giảm chi phí vận chuyển trên mỗi đơn vị hàng hóa.

Việc theo dõi các chỉ số giá cước vận tải như chỉ số của Drewry, Freightos hoặc Xeneta cũng giúp doanh nghiệp lựa chọn thời điểm đặt chỗ và ký hợp đồng vận chuyển với chi phí thấp nhất.

Rủi ro doanh nghiệp cần lưu ý

Mặc dù giá cước vận tải giảm, tổng chi phí nhập khẩu không phải lúc nào cũng giảm theo. Nguyên nhân là do thuế nhập khẩu, thuế chống bán phá giá hoặc các chính sách thương mại mới có thể làm tăng chi phí nhập khẩu, bù lại phần chi phí vận tải đã giảm.

Ngoài ra, các rủi ro như đình công cảng, tắc nghẽn cảng, thay đổi tuyến vận tải hoặc các quy định môi trường mới cũng có thể khiến chi phí logistics tăng trở lại trong tương lai.

Do đó, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung vào giá cước vận tải mà cần tính toán tổng chi phí chuỗi cung ứng (total landed cost) khi lập kế hoạch nhập khẩu và vận chuyển hàng hóa.

4. Kết luận

Thị trường vận tải biển năm 2026 đang bước vào giai đoạn giá cước thấp do dư thừa công suất tàu và nhu cầu vận chuyển toàn cầu suy giảm. Đây là giai đoạn thuận lợi cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp FDI tối ưu chi phí logistics, đàm phán lại giá vận chuyển và tái cấu trúc chiến lược vận tải.

Tuy nhiên, giá cước vận tải chỉ là một phần trong tổng chi phí chuỗi cung ứng. Thuế nhập khẩu, quy định môi trường, rủi ro cảng biển và thay đổi chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn có thể ảnh hưởng lớn đến chi phí logistics tổng thể.

Trong bối cảnh thị trường biến động, doanh nghiệp cần theo dõi thị trường cước vận tải thường xuyên, lựa chọn thời điểm ký hợp đồng vận chuyển phù hợp và xây dựng chiến lược logistics linh hoạt để tận dụng giai đoạn giá cước thấp nhưng vẫn kiểm soát rủi ro trong chuỗi cung ứng toàn cầu.