Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chuẩn bị gì?

Hải quan, thuế và thực thi pháp luật bước vào giai đoạn siết chặt và số hóa mạnh hơn

Từ tháng 02/2026, hàng loạt quy định mới chính thức có hiệu lực, tạo ra những thay đổi đáng kể trong lĩnh vực hải quan, quản lý thuế và xử phạt hành chính. Các điều chỉnh lần này cho thấy định hướng rõ ràng của cơ quan quản lý: hiện đại hóa hệ thống, tăng cường số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và nâng cao trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp.

Đối với cộng đồng xuất nhập khẩu, đặc biệt là doanh nghiệp gia công, sản xuất xuất khẩu và doanh nghiệp chế xuất (EPE), đây là thời điểm cần rà soát toàn diện quy trình nội bộ nhằm tránh rủi ro pháp lý và gián đoạn chuỗi cung ứng.

1. Thủ tục hải quan thay đổi từ ngày 01/02/2026

Theo Thông tư 121/2025/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 01/02/2026, nhiều nội dung trong hệ thống thủ tục hải quan được điều chỉnh để phù hợp với các luật và nghị định mới ban hành. Một trong những điểm đáng chú ý là việc cho phép doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao thực hiện tham vấn trị giá hải quan gián tiếp thông qua hệ thống điện tử, thay vì bắt buộc làm việc trực tiếp như trước đây. Cơ chế này được kỳ vọng giúp giảm thời gian xử lý hồ sơ, tăng tính minh bạch và thúc đẩy số hóa quy trình. Tuy nhiên, việc áp dụng phụ thuộc vào hồ sơ tuân thủ và đánh giá rủi ro của từng doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, quy định về tiêu hủy hàng hóa cũng được cụ thể hóa hơn. Doanh nghiệp khi tiêu hủy nguyên liệu, bán thành phẩm, thành phẩm, máy móc, thiết bị, phế liệu hoặc phế phẩm phải thực hiện thông báo trước qua hệ thống điện tử, tiến hành tiêu hủy thông qua đơn vị xử lý môi trường được cấp phép và lưu giữ đầy đủ chứng từ phục vụ hậu kiểm. Đáng chú ý, cơ chế giám sát dựa trên quản lý rủi ro hiện chỉ áp dụng với phế liệu phát sinh từ sản xuất, thay vì áp dụng rộng với hàng lỗi như trước. Điều này cho thấy xu hướng chuyển từ tiền kiểm đại trà sang kiểm soát có chọn lọc dựa trên đánh giá rủi ro.

Đối với doanh nghiệp chế xuất (EPE), các quy định mới làm rõ và thu hẹp một số trường hợp được lựa chọn áp dụng hoặc không áp dụng thủ tục hải quan. Giao dịch mua bán, thuê, mượn giữa các EPE bắt buộc phải khai báo hải quan; giao dịch giữa EPE và doanh nghiệp nội địa không còn được phân loại là xuất nhập khẩu tại chỗ theo cách hiểu trước đây. Ngoài ra, doanh nghiệp gia công phải xây dựng định mức nguyên vật liệu riêng đối với hàng tái nhập để sửa chữa hoặc tái chế trong một số trường hợp nhất định. Những thay đổi này tác động trực tiếp đến nhóm doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu có mô hình vận hành phức tạp.

2. Điều chỉnh về quản lý thuế và xử phạt hành chính

Song song với cải cách hải quan, các nghị định mới cũng điều chỉnh cơ chế quản lý thuế theo hướng linh hoạt hơn nhưng vẫn tăng tính trách nhiệm. Một số trường hợp được phép khai thuế thu nhập cá nhân theo quý, đồng thời mức xử phạt có thể được giảm nếu chậm nộp hồ sơ do thay đổi kỳ kê khai. Tuy nhiên, sự linh hoạt này đòi hỏi doanh nghiệp phải cập nhật kịp thời hệ thống kế toán và quy trình nội bộ để tránh sai sót.

Ở khía cạnh thực thi pháp luật, mức xử phạt hành chính trong một số lĩnh vực được siết chặt. Đơn cử, doanh nghiệp du lịch có thể bị xử phạt đến 40 triệu đồng nếu để xảy ra tình trạng khách nước ngoài trốn ở lại bất hợp pháp hoặc có hành vi tiếp tay cho vi phạm xuất nhập cảnh chưa đến mức truy cứu hình sự. Điều này phản ánh xu hướng tăng cường trách nhiệm liên đới của doanh nghiệp trong việc tuân thủ pháp luật.

3. Tác động đến chuỗi cung ứng và hoạt động xuất nhập khẩu

Những thay đổi pháp lý từ tháng 02/2026 không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn tác động trực tiếp đến cấu trúc vận hành của chuỗi cung ứng. Trước hết, yêu cầu kiểm soát nội bộ sẽ cao hơn, đặc biệt trong quản lý định mức nguyên vật liệu, lưu trữ chứng từ và chuẩn bị hồ sơ phục vụ hậu kiểm. Doanh nghiệp chưa kịp cập nhật quy trình có thể đối mặt với nguy cơ chậm thông quan, phát sinh truy thu thuế hoặc bị xử phạt hành chính, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng và uy tín với đối tác.

Trong bối cảnh đó, logistics không còn đơn thuần là hoạt động vận chuyển mà trở thành một phần của hệ thống quản trị tuân thủ tổng thể. Việc phối hợp chặt chẽ giữa bộ phận xuất nhập khẩu, kế toán thuế và đơn vị logistics sẽ quyết định mức độ ổn định của dòng chảy hàng hóa.

KẾT LUẬN

Theo đánh giá của THT Cargo Logistics, các quy định mới từ tháng 02/2026 thể hiện rõ định hướng số hóa thủ tục, quản lý theo mức độ rủi ro và tăng cường hậu kiểm thay vì tiền kiểm. Đây là bước đi phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch và chuẩn hóa hồ sơ của doanh nghiệp.

Trong giai đoạn chuyển tiếp này, doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đặc biệt là doanh nghiệp FDI, sản xuất xuất khẩu và EPE, nên chủ động rà soát lại toàn bộ quy trình khai báo hải quan, kiểm tra định mức nguyên vật liệu, đánh giá các giao dịch liên quan giữa EPE và doanh nghiệp nội địa, đồng thời chuẩn hóa hồ sơ để sẵn sàng cho kiểm tra sau thông quan.

Với kinh nghiệm xử lý thủ tục cho doanh nghiệp gia công, sản xuất xuất khẩu và chế xuất, THT Cargo Logistics sẵn sàng hỗ trợ tư vấn cập nhật quy định mới, rà soát hồ sơ trước – sau thông quan và xây dựng giải pháp logistics tích hợp đảm bảo tuân thủ. Trong bối cảnh môi trường pháp

Nguồn : Vietnam Briefing

Visits: 11